یک گپ و گفت دوست داشتنی: با «محمد سیدا» مرد حافظه ایران

مجله خلاقیت

گفتگوی دکتر محمد سیدا مرد حافظه ایران و مجله خلاقیت

 

یک گپ و گفت دوست داشتنی: با «محمد سیدا» مرد حافظه ایران

شما را دعوت می‌کنیم به نشستن پای گفتگوی مجله خلاقیت با «محمد سیدا» مرد حافظه ایران؛ گفتگویی که ابتدایش، «محمد سیدا» از تفاوت هوش و حافظه سخن به میان آورده است و بعد به «راههایی برای افزایش یادگیری در کودکان» اشاره کرده و بعد هم به «هوش عاطفی و روشهای معرفی خود بدون کارت ویزیت»

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

» ضریب هوشی بالا چقدر در آینده و موفقیت کودکان تاثیر دارد؟

مهم‌ترین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، این است که هوش ذاتی است؛ اما حافظه اکتسابی است نزدیک به ۷۰ درصد هوش قبل از ۷ سالگی شکل می‌گیرد و رشد می‌کند. به همین خاطر آموزش و تربیت صیح قبل از ۷ سالگی خیلی در رشد و شکل‌گیری هوش نقش دارد.

» منظور شما از این که فرمودید هوش ذاتی است؛ یعنی قبل از ۷ سالگی شکل می‌گیرد؟

بله، حدود ۷۰ الی ۸۰ درصد هوش قبل از ۷ سالگی شکل می‌گیرد و باقی آن تا سن ۱۷ سالگی. یعنی بعد از ۱۷ سالگی هوش ما بیشتر نمی‌شود. اما حافظه اکتسابی است. ما در هر سنی که باشیم می‌توانیم با تمرین و استفاده از تکنیک‌های مختلف حافظه خود را تقویت کنیم. دقیقا مثل ورزش که عضلات ما را قوی می‌کند. ما با ورزش فکری می‌توانیم حافظه خود را تقویت کنیم، اما نمی‌توانیم هوش خود را افزایش دهیم. به همین خاطر خیلی مهم است که ما تا ۷ سالگی بچه‌ها را دریابیم. معمولا ما از روش خاصی استفاده نمی‌کنیم و براساس تجربه بچه‌ها را تربیت می‌کنیم. اگر ما براساس اصول درست تربیتی، رفتار کنیم هوش بچه‌ها رشد قابل توجهی خواهد داشت.

» یک مقدار راجع به روش‌های مختلفی که باعث افزایش هوش کودکان می‌شود، توضیح می‌دهید؟

یکی از راه‌های تقویت هوش، بازی‌کردن با کودکان است. برای هر سنی بازی‌های خاصی وجود دارد که مطابق با سن کودکان باید این بازی‌ها را انجام داد.

تفاوت هوش و حافظه چیست؟

هوش، توانایی تحلیل مسائل است. حافظه، استعدادی است که مغز ما برای یادگیری، نگهداری و یادآوری مطالب دارد. هوش و حافظه می‌توانند خیلی به هم مرتبط باشند. یعنی هر کدام می‌تواند به دیگری کمک کند. کسی که ضریب هوشی بالایی دارد، می‌تواند بهتر از حافظه‌اش استفاده کند و کسی که حافظه قوی‌ دارد می‌تواند از هوش خود بهره بالاتری ببرد. اما تفاوت آن‌ها در این است. همان طور که عرض کردم؛ حافظه اکتسابی است، اما هوش ذاتی است.

پس بچه‌ها برای حل مسائل و مشکلات باید از هوش بالایی برخوردار باشند؟

بله، کسانی که هوش بالایی دارند، بهتر می‌توانند مسایل را تجزیه و تحلیل کنند. اما یک مساله وجود دارد. مساله‌ای که به تازگی بین دانشمندان رواج پیدا کرده، این است که هوش عاطفی مهم‌تر از هوش تحصیلی است. این هوشی که ما راجع به آن صحبت کردیم، همان آی‌کیو است. اما هوش عاطفی، ای‌کیو (EQ) یا همان هوش هیجانی است؛ هوش عاطفی یعنی مهارت برقراری ارتباط افرادی هستند که ضریب هوشی بالایی دارند و تیز هوش به شمار می‌آیند، اما در زندگی موفق نبوده‌اند. در کنار آن، افرادی بودند با ضریب هوشی متوسط اما هوش عاطفی بالا، که به موفقیت‌های چشم‌گیری دست پیدا کرده‌اند.

دکتر سیدا مرد حافظه ایران و کودکان

تفاوت هوش تحصیلی و هوش عاطفی را به زبان ساده‌تری توضیح می‌دهید؟

هوش عاطفی یعنی قدرت و توانایی برقراری ارتباط.

برقراری ارتباط با انسان‌های دیگر یا با شرایط؟

مجموع همه ارتباط‌ها. وقتی می‌گوییم: ارتباط با آدم‌ها، منظورمان برقراری ارتباط با خانواده، همکار و کل شرایطی است که ما در آن قرار می‌گیریم. هوش عاطفی، نحوه برقراری ارتباط با محیط و آدم‌های اطراف‌مان است و منظور ما بیشتر برقراری با اجتماع است. وقتی می‌گویید: شرایط می‌تواند منظورتان تاثیرپذیری و قدرت وفق‌دادن با شرایط باشد، که در این صورت آی‌کیو هم می‌تواند به ما کمک کند. اما در حال حاضر دانشمندان می‌گویند: ما باید به ای‌کیو، بیشتر توجه داشته باشیم. ای‌کیو یا همان هوش عاطفی قایل آموزش است؛ و ما می‌توانیم با تکنیک، هوش عاطفی را تقویت کنیم. روش‌های متعددی در رابطه با افزایش هوش عاطفی وجود دارد. مثل کلاس‌های تاثیرگذاری، صمیمت و...

آیا کلاس‌های NLP برای افزایش هوش عاطفی هستند؟

NLP برنامه‌ریزی، عصبی– کلامی است و بخش مهمی در NLP بحث ارتباطات است؛ این که افراد از نظر کیفیت حسی به چند دسته تقسیم می‌شوند و دانش برقراری ارتباطات با افراد مختلف، که در NLP به سه بخش بصری، سمعی، لمسی تقسیم می‌شوند.

در حال حاضر شرایط نسبت به گذشته فرق کرده؛ در گذشته مردم به هم نزدیک‌تر بودند و ارتباط حضوری بیشتری با هم داشتند. ولی خب، امروزه با پیشرفت تکنولوژی ارتباطات اشکال مختلفی به خودش گرفته است. به‌خصوص در این میان ارتباط حضوری خیلی کم شده است. یکی از دوستان‌ام در سوئیس زندگی می‌کند، قرار بود برای خواهرش در ایران دعوت‌نامه بدهد؛ اما شرایط فرستادن دعوت‌نامه را نداشت؛ همسایه‌اش به جای او این کار را انجام داد و برای خواهر دوست‌ام دعوت نامه فرستاد در پاسخ به سوال دوست‌ام که از او پرسیده بود؛‌ چرا قبول کردی به جای من دعوت‌نامه بفرستی؟ گفته بود، برای من خیلی جالب است که خواهر شما از ایران برای دیدن‌تان قصد دارد به سوئیس بیاید و با شما ارتباط داشته باشد. خواهر من در لوزان زندگی می‌کند و فقط ۹۰ کیلومتر با محل زندگی من فاصله دارد، اما ما سال‌هاست یکدیگر را ندیده‌ایم. می‌خواهم بگویم، در گذشته ارتباطات به صورت حضوری خیلی بیشتر بوده همین‌طور صمیمیت. اما در حال حاضر با وجود این که امکانات بیشتری وجود دارد، اما صمیمیت و ارتباطات خیلی کم شده. تلویزیون، ماهواره، اینترنت، باعث شده مردم کمتر با یکدیگر ارتباط حضوری داشته باشند. حتی وقتی مهمانی می‌روند به جای صحبت با هم تلویزیون تماشا می‌کنند. یادم می‌آید وقتی سنم خیلی کم بود. زمستان‌ها بین همسایه‌های ما دوره بود و هر شب منزل یکی از همسایه‌ها دور هم جمع می‌شدیم. اما حالا مردم هسایه دیوار به دیوار خود را نمی‌شناسند.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

یادم می‌آید وقتی سنم خیلی کم بود، زمستان‌ها بین همسایه‌های ما دوره بود و
هر شب منزل یکی از همسایه‌ها دور هم جمع می‌شدیم.
اما حالا مردم هسایه دیوار به دیوار خود را نمی‌شناسند.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

دکتر محمد سیدا و کودکان

هوش عاطفی چگونه می‌تواند در موفقیت ما تاثیر داشته باشد؟ یک مقدار راجع به نحوه برقراری ارتباط در شرایط موجود توضیح می‌دهید؟

کسی موفق است که بتواند بهتر ارتباط برقرار کند. منظورم ارتباط از طریق پول و مقام نیست. بلکه ما باید مهارت برقراری ارتباط را کسب کنیم و این مهارت درون انسان است؛ یعنی به واسطه چیزی وجود ندارد. مثالی می‌زنیم تا منظورم را واضح‌تر بیان کنم. آنتونی رابینز، کلاسی در رابطه با ارتباطات در ۷۰ مایلی اولین شهر برگزار کرده بود. بعد از اتمام کلاس، به شاگردان خود گفت: جیب‌های‌تان را خالی کنید. یعنی تمام وسائل شخصی خود را از جمله سویچ ماشین، کارت شناسایی، کارت اعتباری، پول، در کلاس بگذارید و بروید. می‌خواهم بدانم آیا می‌توانید از تکنیک‌هایی که در این کلاس برای برقراری ارتباط با دیگران یاد گرفته‌اید استفاده کنید؟ کسی که با کارت شناسایی خودش را معرفی کند یا با پول بخواهد ارتباط برقرار کند یعنی مهارت برقراری ارتباط را ندارد. آنتونی رابینز می‌گوید، خیلی از شاگردان کلاس او در آن روز، خریدهای زیادی انجام دادند. بعضی از آن‌ها استخدام شدند، عده‌ای از آن‌ها موفق شدند وام بگیرند؛ بدون هیچ کارت اعتباری، کارت شناسایی، ماشین، پول و… ارتباط یعنی این. نه این که ما با پول، معرف، به وسیله‌های دیگر ارتباط برقرار کنیم. در آن صورت این ما نبودیم که ارتباط برقرار کردیم. بلکه یک وسیله این کار را انجام داده است.

با توجه به این که گفتید حافظه اکتسابی است و در هر سنی امکان یادگیری و افزایش آن وجود دارد. برای افزایش قدرت یادگیری در کودکان چه کاری باید انجام دهیم؟

کلاس‌های حافظه ما برای بچه‌های ۱۰ سال به بالاست که خواندن و نوشتن را بلد هستند، ولی برای بچه‌های زیر ۱۰ سال بهترین روش آموزش، از طریق بازی است. یعنی کل مطالبی که قبل از این سن یاد می‌گیرند بهتر است از طریق بازی‌های مختلف باشد. در مورد افزایش حافظه و قدرت یادگیری بهتر است. از طریق بازی‌های فکری باشد، تا مغز وادار به فعالیت شود، یکی از تکنیک‌های تقویت حافظه این است که ما مغز را وادار به فعالیت کنیم مثل، مطالعه، حل جدول، بازی‌های فکری، شطرنج، سودوکو و…

برای بچه‌های زیر ۱۰ سال و آنهایی که هنوز مدرسه نرفته‌اند چه توصیه‌ای می‌کنید؟

هر نوع بازی فکری که فکر کودک را وادار به فعالیت کند. ضمن این که باید متنوع باشد. در مورد بچه‌های کوچک‌تر یک سری بازی است که آقای نیک‌بخت که تخصص‌شان در این زمینه است به والدین آموزش می‌دهند. به طور مثال برای بچه‌هایی که زیر یک سال هستند توپ یا عروسک و چیزی که توجه کودک را جلب می‌کند به او نشان می‌دهید. وقتی مدتی با آن بازی کرد وسیله بازی را پنهان می‌کنید و به او اسباب‌بازی‌های دیگری را نشان می‌دهید. اگر کودک اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را که ابتدا نظرش را جلب کرده بود فراموش کند؛ نشان‌دهنده این است که خیلی باهوش نیست و باید روی هوش او کار کرد. همان طور که گفتم، در چند سال اول خیلی می‌توان روی هوش بچه‌ها کار کرد و هوش آن‌ها را تقویت کرد زیرا تا قبل از ۷ سالگی قابلیت تقویت و افزایش هواش در بچه‌ها وجود دارد.

راجع به تمرینات عملی یک مقدار توضیح می‌دهید؟

مغز ما از دو نیم‌کره تشکیل شده. کسانی که راست دست هستند؛ از نیم‌کره چپ خود برای حل مسائل استفاده می‌کنند و بلعکس. ما تمریناتی داریم برای قسمت مخالف بدن است. مثلا کسانی که راست دست هستند تمریناتی را با قسمت چپ بدن انجام دهند تا نیم‌کره راست مغز‌شان وادار به فعالیت شود و دو نیم‌کره با هم فعالیت کنند و یک سری حرکات است، شبیه حرکات ورزشی، مثل دست‌زدن‌های خاص و بازی‌ها و تست‌های عملی که خیلی به این مساله کمک می‌کند و ما هر سه نوع آموزش را در حد امکانات موجود انجام می‌دهیم. مدارس هم می‌توانند از این متدهای آموزشی استفاده کنند. می‌توانند در همین جا، برای بچه‌ها اردوهای آموزشی برگزار کنند یا دهکده‌های زبان بسازند.

برای بچه‌هایی که میلی به یادگیری ندارند و به زبان ساده از درس فراری هستند چه توصیه‌ای دارید؟ بهترین روش برای آموزش چنین بچه‌هایی چه چیزی است؟

اجبار در یادگیری نباید وجود داشته باشد. یکی از مهم‌ترین مواردی که تاثیر خیلی منفی روی حافظه دارد؛ یادگیری اجباری است. در بچه‌ها باید انگیزه‌ ایجاد کرد. حالا چگونه در بچه‌ها انگیزه‌ ایجاد کنیم؟ اولین عامل معلم‌ها هستند. معلم‌ها باید برای آموزش شور و اشتیاق داشته باشند. معلمی که افسرده است، تاثیر منفی روی بچه‌ها می‌گذارد. معلم‌ها باید مشکلات و ناراحتی خود را بیرون از کلاس بگذارند و با روحیه قوی سر کلاس حاضر شوند؛ روحیه قوی معلم‌ها به دانش‌آموزان منتصل می‌شود. معلم‌ها باید تامین باشند و مشغولیات ذهنی نداشته باشند و در کنار آن امکانات مختلف آموزشی و بازی‌های مختلف می‌تواند عوامل خوبی برای ایجاد انگیزه در بچه‌ها باشد. در عین حال نقش خانواده نیز خیلی مهم است، خانواده باید با شور و اشتیاق بچه‌ها را تشویق به یادگیری کنند و اهمیت یادگیری را بدون اجبار برای بچه‌ها روشن و مشخص کنند. مهم‌ترین عامل همان‌طور که عرض کردم تشخیص کیفیت حسی کودک است. مثلا اگر در کودکی کیفیت یادگیری به صورت بصری وجود داشته باشد و ما دائم بخواهیم به صورت شنوایی به او آموزش دهیم، باعث می‌شود که نه تنها در یادگیری موفق نباشد بلکه شور و اشتیاق و انگیزه یادگیری در او از بین می‌رود.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

اجبار در یادگیری نباید وجود داشته باشد. یکی از مهم‌ترین
مواردی که تاثیر خیلی منفی روی حافظه دارد؛ یادگیری اجباری است.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

بهترین روش تشویق است. البته برای هر دسته از بچه‌ها (با توجه به کیفیت حسی) باید نوع خاصی از تشویق را در نظر بگیریم. مثلا برای بچه‌های سمعی، (شنوایی) می‌توانیم از تشویق‌های کلامی استفاده کنیم، برای بچه‌های بصری از جایزه‌های مختلف و همین‌طور برای بچه‌های لمسی می‌توانیم از نوازش و تشویق‌های حرکتی استفاده کنیم. خیلی مهم است در صورت عدم موفقیت در یادگیری، برخورد بدی با بچه‌ها داشته باشیم زیرا باعث می‌شود روحیه یادگیری در آن‌ها سرکوب شود.

 

 


نظرات کاربران
ارسال نظر